Brief van Mgr. Mutsaerts over de Week van het Gezin

Ongemakken en momenten van genade

Er zijn van die woor­den die men ach­te­loos gebruikt, alsof zij van­zelf spreken. ‘Gezin’ is er zo één. Men zegt het, zoals men ‘stoel’ of ‘regenjas’ zegt, zon­der zich te rea­li­se­ren dat het hier om iets won­der­lijks gaat: een kleine wereld waarin alles wat groot is, in het klein wordt geoefend.

Het gezin is name­lijk geen ver­za­me­ling mensen die toevallig dezelfde voordeur gebruiken. Het is een oefen­plaats. Men leert er wachten (op de ander), spreken (zon­der te schreeuwen), en zwijgen (zon­der boos te zijn). Men leert er dat een boterham smeren soms be­lang­rijker is dan een mening hebben.

Het thema van de gezins dagen, “Voor elkaar”, klinkt op het eerste gehoor ver­dacht braaf. Men verwacht er haast een fol­der bij met glim­lachende mensen die elkaar tomatensoep aanreiken. Maar wie iets lan­ger kijkt, ziet dat het een onge­mak­ke­lijker, en dus eer­lijker, opdracht is. Voor elkaar zijn betekent name­lijk ook dat je nog een kop thee inschenkt, terwijl je eigen­lijk had willen weglopen; dat je het kleine ver­kiest boven het grote gebaar, een luis­te­rend oor boven een sluitende redene­ring.

Het betekent ook verdragen, incasseren, niet altijd gelijk krijgen, en soms zelfs onge­lijk toe­ge­ven zon­der daar een monu­ment voor te eisen. Dat laatste is in onze tijd een zeldzame kunst. Want wij leven in een wereld waarin ieder individu zich­zelf beschouwt als een klein ko­nink­rijk, compleet met grenzen, rechten en een gevoelig volks­lied. Dat botst. Onvermij­de­lijk. Het gezin is dan de plek waar die bot­singen niet wor­den verme­den, maar ook niet meteen tot oorlog wor­den verklaard. Men leert er dat sa­men­le­ven geen wedstrijd is, maar een reeks wapenstilstan­den, afgewisseld met kleine, on­ver­wachte momenten van genade.

Voor ouders is er de verlei­ding om hun kin­de­ren te bekijken alsof zij projecten zijn, die naar behoren moeten slagen. Maar een kind is geen visite­kaar­tje en ook geen project; het is een mens in wor­ding, en die wor­ding vraagt geen perfectie, maar aanwe­zig­heid. Een kind groeit niet van pres­ta­ties, maar van aan­dacht, al zal het dat zelf pas later begrijpen. Kin­de­ren zijn grillig, luid­ruch­tig, soms onaange­naam eer­lijk, en daar­mee mis­schien wel de meest geslaagde kri­tiek op onze behoefte aan controle.

Voor kin­de­ren geldt intussen dat ouders geen vaste rotsen zijn, maar eer­der gammele stei­gers: nood­za­ke­lijk, enigszins krakend, en zel­den volgens de handlei­ding opge­bouwd. Dat men daar toch op durft te staan, is een won­der dat zich dage­lijks herhaalt. Ook dat is “voor elkaar”: dat men elkaar vergeeft wat men nog moet leren.

“Voor elkaar” betekent dus niet dat alles goed gaat. Het betekent dat men blijft, ook wanneer het níét goed gaat. Dat men niet meteen de deur achter zich dichttrekt omdat het gesprek stroef verloopt of de stilte te lang duurt. Het betekent dat men bereid is de ander te verdragen in zijn onvoltooide staat - een staat waarin wij ons overigens allemaal bevin­den. En mis­schien is dat wel de enige wer­ke­lijke bescha­ving: dat wij elkaar niet voort­du­rend afrekenen op wat nog ontbreekt.

In de samen­le­ving - dat grotere, luid­ruch­tigere gezin zon­der eettafel en afwaskeuken - ontbreekt het daar nog wel eens aan. Men spreekt er liever tegen elkaar dan met elkaar, en wie niet direct wordt begrepen, wordt al snel ver­vangen. Wat een armoede, als men bedenkt dat juist het ongemak de plek is waar begrip kan ontstaan.

Laat deze Week van het Gezin, en de dag waarop wij de moe­ders - die vaak meer doen dan zicht­baar is - in het bij­zon­der gedenken, geen vie­ring zijn van hoe het zou moeten, maar een erken­ning van hoe het is: rommelig, onvolmaakt; zo is het leven nu eenmaal. Moge deze Week u niet alleen her­in­ne­ren aan wat er allemaal moet, maar vooral aan wat er al is: mensen die, hoe onhan­dig soms ook, toch er voor elkaar proberen te zijn. En dat, waarde ge­zin­nen, is geen kleinig­heid. Dat is de grond waarop alles rust.

Een welge­meende felici­ta­tie aan alle ouders en kin­de­ren die hier­voor hun best blijven doen om dit ‘Voor Elkaar te krijgen’, een welge­meende groet en een welge­meende zegen voor u allen,

+ Bis­schop Rob Mutsaerts
lan­de­lijk referent voor Huwe­lijk en Gezin